Een ander mensbeeld
De huidige manier van omgaan met mensen in een psychische crisis is gebaseerd op het medische model, waarbij het probleem in abstracto is beschreven. Los van een concreet individu wordt een lijst aangelegd van symptomen die in de tijd worden uitgezet. Het gedrag van de cliënt wordt langs deze meetlat gelegd en bij voldoende overeenkomsten wordt de diagnose gesteld. De diagnose is vervolgens min of meer gekoppeld aan een vaste behandeling die zich uit in steeds verder ingrijpen van de medische staf.
Al snel is de crisis geen proces meer waarvan de cliënt eigenaar is, maar een gebeuren waarover hij de macht geheel en al kwijtraakt. Loren Mosher en ook Luc Ciompi hanteren een ander mens- en ziektebeeld. Niet de diagnose staat daarin centraal, maar het concrete individu met zijn of haar crisis. De psychose is geen ziekte, maar een persoonlijke reactie op een onhoudbare toestand.
De psychose kan daardoor uitgangspunt worden van persoonlijke groei; zowel van de betrokken cliënt als van de medewerkers en de sociale omgeving. In deze opvatting is het dan ook uit den boze om het proces van de cliënt over te nemen. De rol van de begeleiders is het scheppen van voorwaarden waarbinnen de ontwikkeling van de cliënt optimaal kan verlopen. Een dergelijke aanpak vereist een fundamenteel andere behandelomgeving dan de doorsnee-instituten.
Het Soteria-model beoogt een passende omgeving te bieden waarbinnen men, in de woorden van Ciompi ‘steeds weer op indrukwekkende wijze [kan] waarnemen dat ergens ‘achter’ alle gekheid een wakker en heel mens existeert die er slechts op wacht aangesproken te worden en vooral serieus genomen te worden en voor vol te worden aangezien.’ (Ciompi. 2001).
De Amerikaanse psychiater Edward M. Podvoll heeft voor deze momenten de term ‘Eilanden van helderheid’ geconcipieerd. Hij kwam overigens via een heel andere methode, die op de boeddhistische psychologie berust, tot dezelfde overtuiging als Mosher en Ciompi: ‘Hoeveel mensen hebben iemand geobserveerd die zich in het geleidelijke en moeizame proces van herstel van een psychose bevindt? Het lijkt maar zelden te gebeuren. De meeste moderne behandelinstituten zijn niet de omgeving waarin zulke observaties kunnen worden gedaan. We zijn bevooroordeeld geraakt over de mogelijkheid tot herstel. Maar als je het voorrecht hebt iemand mee te mogen maken die zich aan die greep van de psychose ontworstelt en een verbond aangaat met zijn gezondheid, lijkt deze ervaring op het ontluiken van een bloem. Het raakt je ten diepste… Je neemt waar wat er gebeurt en tegelijkertijd herinner je je gebeurtenissen in je eigen leven waarin de kracht van de gedachten je in je eigen schijnwerkelijkheid gevangen hielden.’ (Podvoll, 1990)
